728x90 AdSpace

Hot
Menu
Zon-ol na Donate

Latest News

Judson’ Sangmang Nasepzia Etkikna (Revisiting Judson’s Mission Approach) . ဆရာၾကီး ယုဒသန္ အေၾကာင္း အၿပည္ ့အစံု ယုဒသန္ (ခရစ္ ၁၇၈၈ -၁၈၅ဝ)။

Judson’ Sangmang Nasepzia Etkikna
(Revisiting Judson’s Mission Approach)
                                                                                
                            Mr. Suang Khen Pau
Thukuang Masa
2013 kum ciangin Kawlgamah Judson hong tun zawh kum 200 cin phawkna (Bi-centennial Jubilee) pawipi Kawlgambup Tuiphum Kipawlpina(MBC) in nasia takin bawl dingin tangko khin zo hi. Tangthu sungah a ciapteh tham ding tua bang pawipi masuanin MBC in Kawlgam sung mun 200 bangah Kham Kawlgam Tuiphum Sangmang Nasep (Golden Myanmar Baptist Mission) cih tawh mission a sep laitak uh ahi hi. Myanmar Institute of Theology (MIT) in zong tua pawipi kham khit ciangin Ph. D program hon zawh dingin a kiginsan laitak uh ahi hi. Hih bang hun sungah ih om laitakin “Kawlgam Sawltak” a kici Adoniram Judson a bangci mi hi aa, bangci  nuntak in, bangci danin mission  sem aa, koici ciang  ki-ap  hiam? a thuakna leh a lawhcinnate  kankik ding thupi mahmah hi. Kawlgam Khristiante bek ii lunghihmawhpih ding zong hi mawk lo-in, leitung Khristian khempeuh in zong a phawkhuai mahmah thu khat ahi hi. Bang hang hiam cih leh Judson pen sangmang minthang khat ahih banah; mission nasep ih cih pen sumpi tamman leh pawlpi liat man bek tawh a kisem zo hi mawklo-in Pasian’ hong sawlngiat thu ahi hi (Matt 28:19-20). Mission sep ding pen Pasian in pawlpi hong apngiat ahi hi. “Mission ih cihcih pen Pasian’ thuthuk khempeuh ii pianna naak hi,” ci-in gualhcian Pasian thuthuk siam Martin Karler in na pulaakkhia ngei hi.1 Judson’ mission nasepna a kicingin pulaak ding cileng hong saulua ding ahih manin hih thului sungah  a hampi pet mah ka hong sung ding hi.
1. Kawlgamah Khristian Sangmang Nasep Tuncilna
(Arrival of Christian Mission in Myanmar
Kawlgamah Khristian mission nasepna enpak lehang a huampi-in nam nihin kimuthei aa, Roman Catholic Mission leh Protestant Mission cih ding ahi hi
1.1.  Roman Catholic Mission 
 Kawlgamah kum zalom 10th  sungin Nestorian-te tungkhin cih thumong khat  na om ngei hi.2 Kum zalom 12th hun hong tun ciangin Pagan khuapi-a Annanda tattung (pagoda) leihawm sungah  Greek lai leh Latin lai tawh a kigelh laimal tuamtuam  leh  tui-palpaak ( lotus) ngum sungpan singlamteh a po lim khawng na kisuai khin zo ahih manin Kawlgamah bel  zalom 12th hun peuhmahin  Khristian pawlkhat bel a tungkhin zo mah hi ding hi. Tu-in zong tuate kimutheilai hi. Ahi zongin 1554 kum Piancit Franciscan siampi Pierre Bonfer Thanlyin hong tun-a kipanin RC mission nasep akipan tatak hi pan aa, tu ni dong a kizomsuak toto ahi hi.3

1559 kumin Kawl kumpi leh Arakan kumpi kikalah gamthu tawh kisai-in buaina lianpi a om ciangin Arakan kumpipa in Portuge-te sum bawl Philip de Britto zawnin Thanlyin hong sim aa zo uh hi. A zawh mawk ciangun Pillip de Britto in Arakan kumpipa Syriam (Thanlyn) apkik nuamlo aa, amahmah in kumpi semin ukpah hi. Kumpi Anaukphetlun in Ava  khuapi-ah 1610 kumin kumpiza a ngah ciangin Prome (Pyay) leh Toungoo hong simpah hi.Tua thu a theih ciangin Phillip De Britto in Nat Shin Naung tawh kipawlin Anaukphetlun hong do uh leh hong lelhiau uh hi. Gal a lelh ciangun Ava kumpi pa in  Nat Shin Naung, a zi a tate leh a gammi 5000 bang  manin Ava ah  ciah pih hi. Ahi zongin that ngam sam lo-in Ayeyarwaddy gundung mun khatah tengsak hi. Nat Shin Naung ih cih pen mipil leh laphuaksiam (poemist) mahmah khat hi a, Khristian khat ahi hi. Buddhist biakna sung pan Khristian suak masa khat ahih hangin Kawl kumpi in Khristian ahih lam sang lai simbute sungah gelh nuamlo uh hi. RC sangmang Vicentius Sangamano in ahih leh, “1720 kiimin Kawlgamah Khristian 2000 (RC) bang om khin ding hi,” ci hi.Tua hun aa kipanin RC-te in mission hong sem toto uh aa, Zogamah ahih leh khanglam Kanpalet gam hong tung masa-in tua panin gam hoihzawkna mun Mindat ah hong kisuanto uh aa 1934 kumin pawlpi hong phutta uh hi. Tedim gamah ahih leh 1939 kumin RC pawlpi hong kiphut hi.
1.2 Protestant Mission
 Protestant Mission ih cih ciangin a diakin Tuiphumte’ Mission nasepna thu a lim gennuam ih hi hi.1807 kumin Mangkang Tuiphum Sangmang Kipawlna (Baptist Missionary Society) te in mission sem dingin Bengal panin Richard Mardon leh James Charter-te hong sawl uh hi.5 Richard Mardon pen ciahkik paha, James Chater in 1812 dong Felix Carey tawh na semkhawm uh hi. A lunglut huai thu khat ah James Chater bang lawhcing kisalo-in Kawlgam pan a ciahkik hangin Ceylon ( Sri Lanka) ah a mission sep lawhcing mahmah zel aa, kum 2 sungin Mr. Sierce a kici mipa Khristian thuzui mi suaksak hi cih pen Asia pawlpi tangthu simleng kimu thei hi.
 Felix Carey ih cih pen India gam-a sangmang minthang William Carey tapa hi a, Kawlgam hong tun ciangin Kahbia (a pa Portugese; a nu Kawl) khat tawh kitengin ta nih nei uh hi. Cidamna lam, a diakin tang ahih keileh sensi (smallpox) bawl siam ahih manin kumpi Bodawpaya khut nuai-ah na sem dingin August 1814 sungin Ava-ah kituah uh hi.  Kumpipa adingin laipeina (press) khat India a va ciahin Calcutta panin hong pua aa, Irrawaddy gun dung zui-in Ava ah hong puato hi. Kamsiatna tawh tuipi tungah huihhual leh tuihual tuak kha ahih manun gunkuang kibungin a zi leh a tate (tanu nih leh tapa kaht)  sihsuahin amah bek suakta hi. Khakham nak veiilua mahmah ahih manin India gamah ciahkik aa, a sawtlo-in si hi. Felix Carey in kumpi Bodaw-paya khut nuai-ah nasep ding teel zaw ahih manin mission seem taktak dingin America gammi Adoniram Judson leh Ann Hasseltine Judson July 13, 1813 ni-in Yangon hong tung ahih manin tuni dong, ‘Judson’sawlbawk kuangkuang lai hi,’ kici thei hi.
2. Judson’Sangmang Khualzinna (Judson’s Missionary Journey)
2.1 Judson’Tangthu Tom (Brief Biography of Judson)
 Judson pen America-gam Massachusetts gamkhen Malden khua-ah August 9, 1788 Ninoni-in a pa Adoniram leh a nu Abigail Brown sungpan hong piangkhia hi.6 Kum thum a phakin Lai Siangtho tangbuppipi lotngah zo ta ahih manin a nu le a pa lungdamsak mahmah hi. Kum 10 a phak ciangin Ganan, Thuhaksa Kidot, Greek lai leh Latin laite theizo ta mawk hi. Kum 16 a cin kum August 17, 1804 ni-in Province College (tu’n Brown University) ah sang hong kah aa, September 2, 1807 ni-in B.A degree ngah aa, a sangpen pahtawina leh thugenna zong ngah hi. A sang a man phetin Plymouth Indepent Academy cih private sang khat hong phuan aa, ‘Elements of English Grammar,” leh “The Young Lady’s Arithmetic,” cih laibu bu nih hong gelhkiapah malam hi.
2.2    Sangmang Khualzinna ( Missionary Journey)
 Province College ah sang a kah laitakin Pasian umlo (atheist) Jacob Eames tawh kithuahlua kha ahih manin Judson in zong Pasian hong umlo mawk hi.Sang a mankhit ciang a lungsim palang den ahih manin  August 9,1808 ni-in Shiffield-a a paneu kiangah sakol tawh va hawh hi.Nikhat giahbuk khatah  a giah leh, “Na lua veh aw; na lua veh! Hong hon un! Hong hon dih un! Kei a si ding hi tang!,” ci-in a tau ngaungau khat za mawk aa, zingsang a thawh ciangin  a dot leh a College kah lai-a a lawmpa Jacob Eames na hi mawk in, lamdangsa-in a dip van-aa khai hong bang pah hi. ‘Pasian om hi,’ cih a lungsim sungah phawkna ciang khat hong nei pah hi.
Tham lo-in Pasian thu lunggulhna hong nei ahih manin Andover Newton Theological Seminary-ah sang hong kahkik hi. Hih sangah a kah sungin India gam East India Company-a chaplain a sem Dr Claudius Buchanan ii, “Nisuahna Aksi- The Star in the East” cih thuhilhna za kha ahih manin mission nasep ding lawppi-in lawppah hi. Tua a thuhilhna sungah India gama German sangmang Dr. Schwartz ii mission nasepna tampi tak kihelkha hi.Tua ahih manin a lawmte Samuel Nott, Samuel J. Mills, Samuel Newell leh Williams College panin James Richard, Ruther Rice-te tawh lopokeu-buhtu kikholna munah (Haystack Prayer Meeting) khuk dinin thu ngenkawm zelzel uh hi.7Tua hi aa, December 2, 1808 ni-in, “Kiniamkhiat takin Pasian tungah ka nuntakna ka ki-ap hi,” ci-in teci pang hi. 1810 kum ciangin mission sep theih ding lunggulh luatna tawh England-a London Missionary Society-te ii huh ding lametna tawh, ‘Packet’ kici tembaw tawh England hong pai hi.
 Tua hun laitak in England leh Piancit gal a kido laitak ahih manin Piancitte in na mankha citciat aa, Bayonne kicihna munah kal 6 sung bang thong vakia tadih hi. England gam a tun ciangin a thusunnop sang liailiai sam uh hi.America-gam hong tunkik ciangin thu-om zia a gen leh a tawpna-ah ‘America Board of Commissioners for Foreign Mission of the Congregational Church’ in Nisuahna Asia gamah sangmang nasep sem dingin Judson, Samuel Newell, Samuel Nott, leh Gordon Hall-te sang uh hi.  Tua zawh a sawt lo-in Ann Hasseltine tawh February 5, 1812 ni-in kiteng uh a, a kiten zawh uh kal nih khit ciangin Caravan tembawpi tawh   Salem panin hong ding khia uh hi. Ann Hasseltine pen unau numei li lakah a nautum pen hi aa, u numei Abby, Marry leh Rebecca thum nei hi. A kiten zawh uh a zing Februry 6, 1812 ni-in Judson siampiza kipiapah hi.
 India gam hong paina tembaw tungah Lai Siangtho hong simsim leh Tuiphumna tawh kisai-in thu muh thak khat hong nei aa, tuiphum ciangin tui sungah kiphum tektek ding ci-a Tuiphumte’ zat dan hong sang ngiaumawk hi. June 17, 1812 ni-in Calcutta hong tung uh hi. Tembaw tungah a sanna tuiphumna hangin a nupa un Tuiphum pawlpi hong suak mawk uh aa, September 6, 1812 ni-in a nupa un Lal Bazar Baptist Chapel ah Rev. William Ward in tuiphumna pia hi. India gam hong tun madeuh a zanni-in  England leh America gal kido ahih manun England-te gamke India gamah Judsonte omthei nading thu om nawnlo uh hi. Ciahkik dinglah ngaihsun theilo ahih manun Piancit-te tuikulh (Isle of France) Mauritius-ah kha li sung bang hong galtai tadih uh hi. Sangmang sem dingin a paikhiatpih uh Samuel Newel-te nupa Mauritius na tung masa uh hi. Judson-te nupa Mauritius a tun madiak un  Sameul Newel ii zi Harriet Newel in sih san ahih manin America gam pan sangmang dingin a kuankhiate  lakah a luang tawh khaici a tuh masa penpen nu ahi  hi.Asih madeuhin a lawmpa a sihkam vaikhak in:
            Ka it mahmah  ka nu na gen sak in: Harriet in bangzah takin phawk a hiam. Bangzah takin ngai a hiam. Pasian na mitsuan gigen henla: na pom tawntung hen. Tua hileh a haksat gentheih hun ciangin amah in kemin hehnem dending hi. Ka sanggamte kiangah na kohsak in: sih ding bek ngak aa om a sanggamnu in, ‘Leitungah biakna lo buang bang dang ,mahmah a thupi zaw om peuhmah lo hi. Khrih adingin ka pianna nulepa, khualetui, gamlelei nusia in Nisuahna lamah ka pai kisik het keng, na cihsak in’ a cihkhit phet in a mitsi-in, Harriet Newel in leitung nusia ta hi.
Tua bang tuahsiatnate hang tawh a lawmpa tawh a kikhen uh ciangin Judsonte nupa in India  gam  hong zuankik aa, June 4, 1813 ni-in Madras hong tungkik uh hi. A masuan uh baang bing bang bekbek ahi manin a tawpna ah Malaysia-gam Penang ah mission sem dingin hong kithawi uh aa, Madras panin Georgiana tembaw tawh June 22, 1813 ni-in hong dingkhia ngawngaw uh hi.  Lampi-ah huihsia guahsia tuak kha uh ahih manin Ann Judson in nausiat lawh aa, Penang pai ding kimlai tuihualte zanginPasian in Yangon July 13, 1813 ni-in hong puak litlet mawk hi. Pasian in tuihualte zangin na sem hi. Ciangkhut khawng zangin zong na semtheilua zen hi.
3.Judson’ Sangmang Nasepzia Etkikna
( Re-examing Judson’s Mission Approach)
 Judson’ mission sepdan ih bulkankik ciangin a nuai-aa bangin kimuthei hi.
 3.1 Lailam Nasepna (Literary Mission)
 Judson Kawlgam hong tun ciangin thu hilh masa phot lo-in Kawlpau leh Kawllai kum 6 sung hong sin masa hi. Kawllai a sin kawm mahin lailet tawh zong hong thuahpah  aa,  1817 ciangin mai 7 apha Khristian Biakna Thu-A View of the Christian Religioncih laihawm hong hawm khia zopah   hi.  Ava-a Hindu siampi a semngei khat kiangah Kawllai sin masa aa, tua khit ciangin U Aung Min a kicipa kiangah sin leuleu hi.9Tua bangin lailam tawh nasepna hong pan toto aa, Thuciam Thak  buppi July 12, 1823 ni-in hong zo in, Dec 19, 1823 ni-in a  khetzong kizo hi.Lai Siangtho buppi Januray 31, 1834 ni-in  a  tei zo  siang aa, Dec 29, 1835 ni-in Lai Siangtho buppi sim theihin kingah theita hi. Bek thamlo-in Judson in Manglai-Kawllai Tongdotbu leh Kawllai-Manglai Tongdotbu zong 1843 kumin zo siang ta mawk hi. Lai tawh nasep ih cih pen eite’tun zawhlohna ah gamgi omlo-in eite tangin Pasian’ thu a va gengen ahih lam Judson in a telman leh Khristian biakna a zungkip theih nading ngimna lianpi tawh lai nasep a kipan ahi hi. Ava-ah Judson a thongkiatna thute German lai-in a kigelh Turkey gam-a Judahmi pawlkhat in na simkha-in, a piangthak lawh mawk uh pen, a nuntakna sungah Judson a lungdam mahmahna khat ahi hi.
 3.2. Hotkhiatna Thugenna (Person-to-Person Evangelism)
 Kawl Buddhist-te lakah mission nasep pen a thubaih hi lo hi; bang hang hiam cih leh Buddhist biakna zungthuk na khaluakhinzo hi. Kum 6 bang a sepkhit 1819 kumin Maung Naw kici khat bek Khrih nungzuimi suaksak zo hi.10 Hotkhiatna thu a thangko theih nadingin Judson in lamgei-ah Zawlbuk (zayat) khat Kawlte’ buk lamzia tawh kituak-in lam aa, tua lai-a kualzin gamvakte niangphan tawh zindou-in Pasian’ thu na gen a, amasa pen April 4, 1819 ni-in kipan thei hi. Hih bangin mikim tungah Lungdamna thu a gen ciangin amah bekin tang gen (monologue) cih hilo-in  kihotuah (dialogue) uh  hi. Thuhilhzia (pulpit model) cih dan na zang lo zawin na kikumkhawm (round table model)  zaw uh hi.
 3.3 Pilnalam Nasepna (Missionary Education)
 Judson leh American sangmangte in pilna lam tawh ih Kawlgamah   mission hong nak sep phamahmah uh hi. Ann Judson bangin Nitaksang ci-in numei-naupangte pilna sinna leh Pasian thugenna, pattahna-in a neilam kinak muh mahmah hi. Sangmangte in a diakin Sun Sang (Day School) leh Giahden Sang (Boarding School) cih na nei uh hi. 1820 kumin   Kawl numeite lakah Khristian suak masa pen Ma Min Lay ii huhna tawh Tuiphum Mission Sun Sang kihong ta hi. Tua ma ciangciang Kawlgam ah numeite peuhmah lai kisinsak nailo hi. Tua hun lai-in Kawlte’ biakna sang (monastery) ah numeite in lai sin thei cih thadah zong lut pakpak theilo hi. 1833 kumin Cephas Bennett ii huhna tawh Tennaserim-gamke ah mipi laisinna (public education) sang kihongta hi.11 Tua  bangin damdamin hong kilawh toto aa,   1984 kumin Judson College (tu’n Yangon University), St. Paul leh St. John cih bangin hong  kihongto hi. Pilna ih cih in ih lungsim hong hawlpen hi a, tua pilna neileng kikhangto baih pen ding ahih lam sangmangte in tel uh ahih manin pilna tawh hong pantah uh ahi hi.  Leitungah zong leisung sumpianna a tamna gamte sangin mipil tamna gamte mah khangto zaw hi.
 3.4 Cidamnalam Nasepna (Medical Mission)
 Judson a om sung mahin America panin cidamnalam sangmang Dr.Jonathan Price leh a zi,a tanu tawh December 1821 kumin hong tung uh hi. Cidamna lam tawh kisai-in Felix Carey in zong mamong na pan khin ahih manin Kumpi Bagyidaw in na zakha aa, Mr. Price na sam pah hi. Judson in zong na zui-a Sep 27, 1822 ni-in kumpipa tenna Ava ah va pai uh hi. Kumpipa zong Mr. Price ii siamnate a muh ciangin nak lungdamlua mahmah-aa a khuapi-ah a ten nadingin na khopah hi. Hih hun sungin sangmangte in kha mangthang a matloh uh hangin, mi cina tampi mah na damsak uh hi. Tua bang mahin sangmang dangte in zong cidamna lam tawh hong pantah aa, phak zato, zatui hawmna, leh Duffrin zatote hong phuan uh hi. Dr East bang zong Zogam khuakim phial sik-in cinate na bawldam mawk hi. Leitung galpi hun lai-in miliamte a kem Kawlgam (a diakin Kachin) leh India (Nagaland) huam sung-a nasep Dr Gordon S.  Seagrave bang minthang mahmah hi.
                                                                                                   
Judson nasepna a kicing zaw  deuhin gelh ding cileng Buddhist biakna (Encounter with Buddhism) tawh a kitalsikna leh Kumpite tawh a kimuhtuahnate (Encounter with the State) cihte zong gelh ding a kilawm mahmah  thu ahih tei hangin i laimai hawmthawh ihih manin tuazah tawh ih khawlbawl phot tadih ding hi. Bang hangin Kawlgam ah mission nasep kilawhcing pukpuk lo hiam? cih zong a kanhuai mahmah thu khat ahi hi.
 3.5 Judson’ Awging (the Voice of Judson)
Judon’ mission nasepna pen paak kiphah lampi tawt bang hi lo-in, ling kiphah lampi tot abang ahi hi. A zi masa Ann H. Judson, a zi nihna Sarah Boardman-te khuai-in leh a zi thumna Emily Chubbuck ahih leh ama sih khitdeuh kum 4 teh si hi. Mangkang kumpi leh Kawl kumpi kidona hangin Ava leh Aungpinhle-ah thongkia hi.12 Kawl kumpite in a telkhialh theih nadingin thute zong na om veve hi. Gamkeek Mangkangte’  gam thu (politics) ah a kihel lianloh hangin gamthu vai hawm nading-aa biakna thu pawlkhatah Judson a kihelna  na om aa,  Bengal panin America-te in huh nading mission sum a puak ciangin Mr. Gouger kici Mangkangpa tung tawnin puak a hih manin Mangkangte tawh kigulluk  dingin upmawhna om hi.Tua  hangin thong na kia aa, thong a kiat   sungin a zi in a Lai Siangtho tei bangte lukham tawh hualkhawmin na puaksim zel hi.Nuntakna hamsa salua ahih manin  Mawlaimyaing (Kyaiatkhami) gamah a omlai-in gamlakah kha 6 vivel tol omin an kipuaksak-aa a lungsim cina ngei hi. A lungkialua mahmah ahih manin pi 3 a zai pi 6 a sau dum zong to ngei-in tua sungah a sisa bangin amahmahlehamah kisial ngei hi. Mission nasep hamsa salua ahih manin a awm sung panin awging pawlkhat hong pawtkhia mai aa;
 Aw Pasian – Kei tawh hong omkhawm tawntung hi napi cin; bang hangin hamsat-gentheihna, lungkham-mangbatnate leh natvet-satvette hong thuaksak sese na hia?  Khrih ading hi kei leh maw?,” “Nopna- dahna, natna-satna bangbang ih tuak zongin ih mainawt ding hi. Kawlgam mualpawn lakah ih vawh-aa, Zion mualah ih at ding hi,” “Kawlgam’ mailam ding ka ngaihsut ciang; Pasian’ kamciam a tun pelmawh bangin lamet omin tang sa ing,”  “Sanggamte aw, Jesuh mitsuan gige un. A maitang na muhna hangun hehnepna leh nopna na ngah ding uh hi. Natna na thuak ciangun Jesuh en un; nuntakna hong pia ding hi. Thukhen hun ciangin zong Jesuh en un; amahin nang hong hon ding hi,” “Sawtveipi ka thuak ding haksatnate Pasian ap lel ning. Nopna leh suaktakna hong pia singlamteh hangin ka thuak gimnate lungdamna hi zaw; haksatna hangin ka kuaikutna khempeuh khuaizu bangin khum zungzung sa mai  ing,” “Hih  ka tei laitakin ka khitui luang keuhkeuh hi. Ka sep ding a lianpen in Lungdamna thu tangko ding himahtaseleh;   Lai Siangtho teina in zong Kawlgamah Khristian biakna a thuklut theih nadingin a thupipen khat mah hi veve,” cih bangin kammal hoih pawlkhat hong nusiat lai hi.13
 4. Judson’ Sangmang Nasepzia Leptuahkikna
 (Re-evaluating Judson’s Mission Strategy)
 Judson’ mission nasepna ih etciankik ciangin pumpi nuntak nading leh kha nuntak nadingin kilekkim takin semkhawm ahih manin bucing (holistic) mahmah kici thei hi. Tu lai Evangelical-te in mission a sep uh ciangin kha (spiritual) bekbek ultungsak uh aa, a langkhat ah Ecumenical-te in pumpi (physical) bekbek mah hahbawlzaw uh hi. A taktakin cileng hih thute gel a kikhenthei ding thu hilo aa, a luangkhawm ding ahi zaw hi. A hang in Lungdamna thu pen pumpi leh kha ading ahi hi (John 10:10). Hih thu nihte pen maitang nih a nei sumngo tangkhat tawh a kibang linlian ahi hi. Judson in kha thu bek hi lo-in leitung khantoh nadingin a sep ciangin a bulkip mahmah hi aa, tual khantohna (social transformation) a piangsak ahi hi. Khrih’ mission nasepna (Missio Christie) sungah zong tua bangmahin kha leh taksa thu mah na kihel-a khantoh nading mah kilekkim takin a bulphuh lam kimuthei hi. (Luke 4:18-19).A gam a lei, a it a pawlpi leh a innkuanpihte nusia ngiat in,  namdangte lakah Pasian thu genngiat cih mawk pen  Lai Siangtho tawh kituaklua(biblical) mahmah hi(Acts 1:8).
 Kumpi Bagyidaw tawh kihokawmin Pasian’ thu a pulak thei mawk zong tulai minam tuamtuam; ngeina tuamtuamte leh biakna tuamtuamte lakah Pasian’ thu tangko dan ahi; kihotuahna (dialogue) cih pen amah in a na zang khin zo hi mawk hi. Lamah geih-ah zawlbuk khat lamin tua mun panin kihotuah dan tawh gupna thu a gen mawk zong tual nuntakna tawh kituak (contextual) lua mahmah hi. “Khrih ading hi kei leh maw?” ci-a a lungtang pan-a ciktui bangaa a phulkhia awgingte, America-gamah nuamsa taka nungta thei ding kimlai, Kawlgamah haksak-gentheih thuak dingaa hong paina, a zi a  tate a khuaina,  a cihtakna, a lawhcinna leh a han ding leitang nangawn omlo-aa  a sihnate  ih ngaihsut ciangin, ‘Kawl mite’ leitang leh tual nuntakna (web of socio-econmics) sungah hong tualniamin hong kithunlut (incarnational) taktak mah ei maw?; amah hong kinialtakpi (self-denial)  ei mataw,’ cih ding loh buang thudang mahmah gen ding omthei vetlo hi. Thu dang khatin genni cileng Thuciam Lui sungaa Moab mi Ruth Model tawh kibang taktak ei maw, cih ding ahi hi (Ruth 1:16).14 Judson in mission a sepna Kawlte lakah a thuzawh mite hamtangpi-in Khristian suaksak (Christianization/forced conversion)  ngei hetlo aa, amuate’ uttawmthu (voluntary conversion) bek mah na ngakzaw den hi. ‘Khristian hong suak un!’ ci-in neihsa-lamhsa tawh na zol ngeilo hi. Tua hi a, kum zalom 21 sungah Judson mission nasepzia mah ih bulphuh ding, ih dapphah ding leh ih etteh ding ahi hi. Bang hang hiam cih leh Buddhist biakna zungthuk takin a khasa Kawlmite lakah mission sep cih pen a thubaih hi lo hi. Tua manin Judson in, “Kawlte khat Khristian hong suak ding sangin; sahang’ hapi khat bohsak leng baih zaw inteh,” ci tangial hi.Judson in mission a sep ciangin vakkawikawi aa Paul bangin pawlpi phut kawikawi (churh planting) cihte pawl kimukhollo-in munkhat bulphuh (church-based mission) in nasem zaw hi. Kum zalom 21 sungah Kawlte lakah mission ih sep sawmleh Buddhist biakna, ngeina, tualnuntakna leh tuhun thupiangte encianin ih dapphah ciang bekin ih mission lawhcing zo pan ding hi. Tua bangin ih sep theih nadingin Judson’ mission sepdan mah ih ettehpi ding ih kungmui ahi hi. Judson pen a omna khempeuhah ettehtaak (man of model) dingin, a kampauna, a gamtatna leh a pusuah-sungtumna khempeuhah omin nungta sinsen mawk hi.
 Thukuang Khupna
Pasian’ mission nasep (Missio Dei) ih cih pen a zaipi hi aa, mihingte’ ngaihsut bat zawh ding thu hi lo hi. Khrih leitungah hong pai ciangin Khristian gamkeek ding na hi masalo-in Pasian’ Kumpi Gam (the Kingdom of God) phuh ding na hi zaw hi (Mk.1:16).Pasian gam ih cih pen Saddle-back-aa pastor Rick Warren in na hi ci gen hi; “Pasian’ gam ih cih pen Khrih kumpi-aa ih koihna munmun ahi hi. Na lungsim sungah na koih leh na lungsim sungah a om hi pah aa, na innkuan sung leh na pawlpi sungah na koih leh na innkuan sung leh na pawlpi sungah Pasian’ kumpi gam a om hi pah hi,” na ci hi.13 Hi takpi mah hi. Khrih kumpi-aa ih koihna mun pen Pasian’ Gam hi takpi aa, tua gamnuam sungah ki-itna (love), kilemna (shalom-peace), thutanna (righteouhsness), thumanna (justice), leh kolpan suahtakna (freedom) cihte om ding hi. Judson zong Kawlmite Khristian hong suaksak dingin hong pai masa hizaw lo-in; Khrih nungzui a suaksak dingin a hong pai ahi hi.Thuk ngaihsut zek leng; Khristian suak mawkmawkna (Embracing Christianity) leh Khrih’ nung zuihna(Following Christ) pen kilamdang mahmah hi. Zalom 21 sungah mission ih sep ciangin Khrih nungzui ih suaksaksawm zawk ding thupi khangel ding hi. Anduh-tuiduh bangin Zomite’ lungsim sungah mission veina hong om henla, a kuanglai Judson’ mission sawlbawk mitsak kha het lo-in  ih pawlpi sung leh ih pawlpi pua-ah Mission a sem zo dingin Pasian in a thupha hong buak ta hen!Amen.
 Endnotes
1 David J. Bosch, Transforming Mission: Paradigm Shifts in Theology of Mission (Mary knoll, New York: Orbis Book, 1991), 16.
2 Comoas Indicopleustes a kici khualzinpa in AD 600 kimin Kawlgam leh Siam( Thai) ah Khristian ka mu khin hi, ci-in gen ngei hi. See http:// www. oxuscom./ch-of-east.htm, accessed on 14 July 2011.  Nestorian- te thu-umkhial (heretics) a kikoih uh Ephesus Council (431AD) leh Chalcedon Council  (351AD) aa, kipanin amaute in gamthak nawt mahmah uh aa, Asia gamsungah bel a kizel takpimah na hihtuak hi. Phillipine nangawn ah  Nestorian-te tua hunin tungkhin dingin kiummawh hi. Nestorian upna cih pen Constantinople (428-431 AD) aa siampi sem Nestorius’ thuhilhna hi aa, amah in  Khrih ii Pasian hihna( divinity) leh mihing hihna(humanity) pen kigawm lo-in a tuamtuak hi, ci-in hilh hi. Tua manin Topa Jesuh ii nu Nungak siangtho Mary lawh nadingin Grerk lai-in Theotokos (khiatna Pasian ii nu- Mother of God) a kizat pen manlo hi. Mary pen Pasian ii nu i cih ciangin Jesuh I Topa ii mihing hihna bei hi, ci hi. Tua ahih manin Jesuh Kharih ii nu  Christotokos (mother of Christ) cih ding hi, acih ciangin siampi dangte in sang theilo uh aa, thu-umkhial in ciamteh uh hi. Tua hun lai-in siampite laisinna lai siangtho sang gina mahmah  nih om aa, Alexandria  Sang leh Antioch Sang ahi hi. Alenxandria-te in lai siangtho a khiat uh ciangin  thu phual seel aa gen nam (allegorical) nakzat uh aa,  Antioch sang in a hih leh amal malin (literal) khia hi.
 3Yangon Chin Catholic Fellowship Ruby Jubilee Magazine(1968-2008), pp.,271-274. Hih sungah zong na en lecin, Scott W. Sunquist, A Dictionary of Asian Christianity(Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 2001), 574.
4Simon Pau Khan En, “The Ecumenical Perspective of Christianity by the Churches in Myanmar” in RAYS- MIT Journal of Theology (Yangon: MIT, 2009):7.
5 Sri Lanka aa Protestant mission sem masate pen James Chater leh a zi Ann Chater hi aa, 1812 kumin kipan uh hi. 1814 kum ciangin Mr. Sierce ngahpah uh hi. Kum 17 a sepzawh ciangin a gam England a va ciah leh lampi ah James Chater si hi, ci-in kiciamteh hi.
6Adoniram pen Yale graduate ahih bangah Tuitheh (Congregationalist) pawlpikem sia khat ahi hi.1786 kum Malden khua-ah pastor dingin a kisap ciang dong Massachusetts gamkhenah vakkawnsia sem hi.Tua kum mahin Rhode Island gamkhen Tiverton khuami Abigail Brown tawh hong kiteng uh aa, tapa nih Adoniram Judson, Elnathan leh tanu nih Abigail, Mary nei uh a, Mary ahih leh a piankum mahin sipah hi.A pawlpi sungah buaina tuamtuam leh kimuhdah-kietsatna a om ciangin 1791 kumin khawl hi. Tua khit ciangin Wenham ah Starling pound 95 tawh pastor sem kik leuleu aa, ahi zongin nuntakna hamsalua ahih manin 1799 kumin tawlnga leuleu hi. 1817 kumin a tapa ii Tuiphum upna sang ahih manin Plymouth-a om Tuiphum pawlpi ah 1826 kum a sih dong mah thuhilhin om hi.  See Stacy R. Warburton, EASTWARD!The Story of Adoniram Judson (New York: Round Table Press, INC, 1937), 3-4.
7L. Helen Percy, Adoniram Judson: Apostle of Burma (USA: Gospel Trumpet Company, 1926), 21-24.
8Ethel Daniels Hubbard, Ann of Ava (New York: Missionary Education Movement of United States and Canada, 1913), 62-63.
9 Maung Shwe Wa, Burma Baptist Chronicle, (Yangon:  Board of Publication, 1961), 8.
10Indai gama sangmang  sem William Carey zong kum 7 a  sep khit ciangin  Krishna Pal a kici Hindu-te khat na ngah pan aa, Zogamah zong mission a kisep zawh kum 6  aphak 1905 kumin pu Thuam Hang leh Pau Suante   Khristian na  suakzo pan uh  hi.
11 Festschrift Committee, ed., Our Theological Journey: Writings in honor of Dr. Anna May Say Pa (Yangon: MIT, 2006): 117-118.
12Ann Judson tawh a neih  tapa Roger Williams(1815-1816) kum khat khit ciangin sipah aa, tanu Maria Elizabeth(1825-1827) a hih leh kum nih khit ciangin si hi.Adoniram Judson  kumpipa kiangah a nunung pen Pasian’ thugentheih nading phalna(torelance) ngen-aa a pai, a ciahkik  madeuhin Ann Judson Amherst-ah  Oct 24, 1826 ni-in  na sikhin  hi. Tua khit ciangin Sarah Boardman tawh 10 April, 1834 ni-in kitengkik aa, tanu-tapa giat neihpih hi. Sarah Boardman ih cih pen Karen-te lakah sangmang masapen George Dana Boardman ii zi hi aa, amah tawh ta thum a neihkhit ciangin sihsan mawk hi.Sarah zong damlo ahih manin kibawl dingin tembaw tawh America gam a ciah uh leh Dec 1, 1845 ni-in St. Helena a kici tuikhulhah si hi. Kawlgam hong paikik madeuh June 2, 1846 ni-in Emily Chubbuck tawh kitengkik leuleu hi. Judson’ zite pen lailam siamna a nei vive hi a, a zi thumna bang novel(phuahtawm tangthu) a at siam mahmah khat ahi hi. Emily  tawh Emily Frances leh  Charlie nei uh a, Charlie ahih leh a suaktungin si hi. Judson zong nattun natna tawh America gamah kibawl dingin kipuakhia aa, April 12, 1850 ni-in Andaman tuipi tungah  a kivui nading leitang nangawn omlo-in a it sangmang nasep leh Kawl mite hong nusia ta  hi. A sih khit ciangin a zite tawm vei om lai uh aa, ahih hangin a ciahkik khit June 1, 1854 ni-in Emily Chubbuck  in sihsan hi A thu kicing zaw dingin , Arabella Stuart, The Three Mrs. Judsons (Springfield: Particular Baptist Press, 1999) leh  Rosalie Hall Hunt, The Judson History and Legacy(|Valley Forge: Judson Press, 2005), cih laibute sim beh in.
13 Report on Judson Sunday by Myanmar Baptist Convention (July, 2009).
14 Ruth model cih ciangin na paina peuhah ka pai ding, na giahna ah ka giak ding ( social-politicio incarnation), na mite keima mite hi dingaa, na sihna ah ka kivui ding( cultural incarnation), na pasian keima pasian( religious incarnation) cihte ahi hi.
15 Official Report of the Centenary Baptist World Congress (2005), Birmingham, England, pp 37.


Source ; http://suangkhenpau12.wordpress.com .

ဆရာၾကီး ယုဒသန္ အေၾကာင္း အၿပည္ ့အစံု
ယုဒသန္ (ခရစ္ ၁၇၈၈ -၁၈၅ဝ)။

ဆရာၾကီးယုဒသန္သည္ ဘိုးေတာ္ဘုရား လက္ထက္တြင္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုမွ ေရာက္လာေသာ ခရစ္ယန္ သာသနာျပဳ ပုဂိၢဳလ္ျဖစ္သည္။ ယုဒသန္ ဟူေသာအမည္မွာ ျမန္မာတုိ႔က ဂ်ပ္ဆင္ ဆိုေသာစကားလံုးကို အသံလွယ္၍ ေခၚဆိုေသာ အသံထြက္ျဖစ္ျပီး အမည္ရင္းမွာ အဒိုနီရမ္ဂ်ပ္ဆင္ ျဖစ္ေလသည္။

ယုဒသန္သည္ ျမန္မာနိဳင္ငံတြင္ အေမရိကန္ ႏွစ္ျခင္းအသင္းေတာ္ကို စတင္ တည္ေထာင္သူ ျဖစ္သည္။ ယုဒသန္သည္ ျမန္မာနိဳင္င့ ခရစ္ယန္ သာသနာေရး ဖက္၌ သာမက စာေပဖက္၌ေသာ္၄င္း၊ နိဳင္ငံေရးဖက္၌ေသာ္၄င္း ထင္ရွားေက်ာ္ၾကားေသာ ပုဂၢိဳလ္ျဖစ္ေလသည္။ ယုဒသန္သည္ ၁၇၈၈ ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လ ၉ ရက္ေန႔တြင္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု၊ မက္ဆာခ်ဴးဆက္ျပည္နယ္ ေမာ္လဒင္ျမိဳ႔တြင္ ေမြးဖြားခဲ့သည္။ ဗေရာင္းသကၠသိုလ္တြင္ ပညာသင္ၾကားခဲ့၏။ ၁၈၁၂ ခုႏွစ္ ေဖေဖၚဝါရီ ၅ ရက္ေန႔တြင္ အန္ေဟဇယ္တိုင္ ႏွင့္ ထိမ္းျမားလက္ထပ ္ခဲ့ေလသည္။ ေနာက္တေန႔တြင္ ယုဒသန္သည္ အျခား ေဖၚေလးဦးတို႔ႏွင့္အတူ အေရွ႔အာရွနိဳင္ငံမ်ားသုိ႔ သာသနာျပဳရန္ ေစလြတ္ျခင္းခံရ၏။
ယုဒသန္ ဇနီးေမာင္ႏွံတို႔သည္ ေဖေဖၚဝါရီ ၁၉ ရက္ေန႔တြင္ ေဆလမ္ျမိဳ႔ ဆိပ္ကမ္းမွ သေဘၤာျဖင့္ ထြက္ခြာခဲ့ၾကသည္။ ဇြန္လတြင္ အိႏိၷယနိဳင္ငံ ကာလကတၱားျမိဳ႔သို႔ ဆိုက္ေရာက္ေလသည္။

ထိုအခ်ိန္က ျဗိတိလွ် အစိုးရႏွင့္ အေမရိကန္ အစိုရတို႔သည္ အခ်င္းခ်င္းမသင့္မတင့္ ျဖစ္လွ်က္ရွိရကား အိႏၷိယနိဳင္ငံတြင္ေရာက္ရွိေနသည့္ ျဗိတိလွ်တို၏ အေရွ႔အိႏၷိယ ကုမၼဏီသည္ အေမရိကန္သာသနာျပဳပုဂၢိဳလ္မ်ားကို ထိုတိုင္းျပည္တြင္ ေနထိုင္ရန္မလိုလားေခ်။ ထို႔ေၾကာင့္ အိႏၷိယနိဳင္ငံသရွိ ဘုရင္ခံခ်ဳပ္က ယုဒသန္ႏွင့္ဇနီးတို႔ကို မိမိတုိ႔စီးနင္းလိုက္ပါလာခဲ့ေသာ သေဘၤာျဖင့္ အေမရိကန္ျပည္သို႔ျပန္ရန္ အမိန္႔ေပးေလသည္။ ထိုအခါ ယုဒသန္သည္ ျပင္သစ္ပိုင္ ေမာရစ္ရွပ္ကြ်န္းသို႔ ထြက္ခြာခဲ့ရသည္။ အိႏၷိယနိဳင္ငံတြင္ရွိေနစဥ္ ယုဒသန္ႏွင့္သူ၏ဇနီးတို႔သည္ ႏွစ္ျခင္း ခရစ္ယန္အသင္းသို႔ ကူးေျပာင္းခဲ့ၾကသည္။

ယုဒသန္သည္ အေရွ႔ အာရွနိဳင္ငံမ်ား၌ သာသနာျပဳရန္ဟူေသာ မူလရည္ရြယ္ခ်က္ကို စြန္႔လႊတ္ရမည္ကဲ့သို႔အေျခအေနတြင္ေရာက္ရွိေနခဲ့ေသာ္လည္း ၁၈၁၃ ခုႏွစ္ ဇြန္လဆန္းတြင္ အေရွဖက္သို႔ ၾကံဳရာသေဘၤာႏွင့္ မဒရပ္ျမိဳ႔သို႔ထြက္ခြာခဲ့ၾကျပန္သည္။ တဖန္ မဒရပ္ျမိဳ႔မွ တဆင့္ ေဂ်ာဂ်ီးယားနားအမည္ရွိ သေဘၤာျဖင့္ ျမန္မာနိဳင္ငံသို႔ လိုက္ပါလာခဲၾကရာ ဇူလိုင္လ ၁၃ရက္ေန႔တြင္ ရန္ကုန္ျမိဳ႔သိုဆိုက္ေရာက္ေလသည္။

ထိုအခါက ရန္ကုန္သည္ ယခုကာလ ရန္ကုန္ႏွင့္ လံုးဝမတူေခ်။ ဆူးေလေစတီေတာ္ကို အေရွ႔ဖက္၊ အေနာက္ဖက္ႏွင့္ ေတာင္ဖက္တို႔မွ အင္းၾကီးတခုကာလွ်က္ရွိသည္။ ျမိဳ႔ကို အင္းၾကီးႏွင့္ ေခ်ာင္းေျမာင္း ထံုးအိုင္တို႔ ဝန္းရန္လ်က္ရွိသျဖင့္ ကြ်န္းၾကီးကဲ့သို႔ ျဖစ္လ်က္ ရွိသည္။ ျမိဳ႔ေျမာက္မ်က္ႏွာ ဝန္ၾကီးတံခါးမွ ထြက္၍ ေခ်ာင္းကိုကူးျပီးလ်င္ ဝန္ၾကီးလမ္း အတိုင္း ဆက္သြားပါလူ မိုင္ဝက္ေလာက္ ခရီးတြင္ႏွစ္ျခင္းသာသနာျပဳအိမ္ၾကီးသို႔ ေရာက္ေလသည္။ ယခုဘားလမ္း၏ ေျမာက္စြန္းအနီးတြင္ ျဖစ္သည္ဟု သမိုင္းဆရာ မ်ားက ဆိုသည္။ ထိုအိမ္ရွင္မွာ အိႏိၷယနိဳင္ငံ ဆာရမ္ပူျမိဳ႔ရွိ အဂၤလိပ္ ႏွစ္ျခင္း ခရစ္ယန္သာသနာျပဳ ဝီလ်ံကာရီ၏ သား ဖဲလစ္ကာရီ ျဖစ္သည္။ ထိုသာသနာျပဳအိမ္၌ ယုဒသန္တို႔ ေနထိုင္ၾကသည္။

ေဟာရန္ ေျပာရန္ သာသနာျပဳရန္ ေရာက္လာၾကသည္ျဖစ္ေသာ္လည္း ယုဒသန္တို႔သည္ ျမန္မာစကားကို တလံုးတပါဒမွ် မတတ္ၾက၊ ထို႔ေၾကာင့္ ျမန္မာစကားကို ဦးစြာ ၾကိဳးစားသင္ယူရသည္။ သိုျဖင့္ သံုးႏွစ္ သံုးမိုး ရွိလာေသာအခါ ယုဒသန္သည္ ျမန္မာသဒၾၶြါက်မ္းတေစာင္ကို ေရးသားျပဳစုျပီး ေလ၏။ ျမန္မာတို႔ အၾကားတြင္ သာသနာျပဳဖို႔ရန္ ျမန္မာတို႔၏ အယူဝါဒ အေလ့အလာ တို႔ကိုလည္း နားလည္ရေပဦးမည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ယုဒသန္သည္ ေလာကုတၱရာ စာေပမ်ားကို ေလ့လာဆည္းပူးရာ၊ ျမန္မာစကား ကဲ့သိုျဖစ္ေနေသာ ပါဠိ၊ သကၠတ စကားလံုးေပါင္း ေလးေထာင္ေလာက္ကို စုေဆာင္းမိေလသည္။ ထိုစကားလံုး မ်ားကို အကၡရာဝလိစဥ္၍ ျမန္မာအနက္ ေပးကာ ပါဠိ - ျမန္မာ အဘိဓာန္ကို စတင္ျပဳစုေလသည္။ ထိုအဘိဓာန္တြင္ ပါေသာ ျမန္မာ စကားလံုး မ်ားကို တဖန္ အကၡရာ ဝလိစဥ္ကာ အဂၤလိပ္ အနက္ေပး၍ ပဌမျမန္မာ-အဂၤလိပ္ အဘိဓာန္ငယ္ကို ဆက္လက္ ျပဳစုျပန္သည္။

၁၈၁၆ ခုနွစ္တြင္ ဘဂၤလားျပည္နယ္ ဆရမ္ပူ သာသနာျပဳေကာလိပ္ေက်ာင္းက ပံုႏွိပ္စက္တလံုးႏွင့္ ျမန္မာခဲစာလံုးမ်ားကို လက္ေဆာင္ပို႔လိုက္သည္။ ပံုႏွိပ္စက္ႏွင့္အတူ ဆရာေဟာက္ ဆိုသူ ပံုႏွိပ္ပညာတတ္ အေမရိကန္သာသနာျပဳတဦးလည္း ေရာက္လာသည္။ ၁၈၁၇ ခုႏွစ္တြင္ ယုဒသန္သည္ ရွင္မႆဲ ခရစ္ဝင္က်မ္းကို ျမန္မာဘာသာျပန္ဆိုျပီးစီးသည္။ ထုိအခါ ယုဒသန္သည္ တရား ေဟာနိဳင္ေလာက္ေအာင္ ျမန္မာစကားတတ္ျပီဟု အယူရွိေလသည္။ ထို႔ေၾကာင့္သူသည္ ျမန္မာတို႔ တရားနာေလ့ရွိေသာ စရပ္မ်ားသို႔သြားကာ ဓမၼကထိကမ်ား ေဟာသည္ကို ျမန္မာမ်ားနွင့္အတူ နာယူ၍ အတုယူနည္းမွည္းေလေတာ့သည္။ ထို႔ေနာက္ သာသနာျပဳအိမ္ၾကီးႏွင့္ မလွမ္းမကမ္း လူသြားလူလာမ်ားေသာခရီးတြင္ စရပ္တေဆာင္ ေဆာက္လုပ္သည္။ စရပ္မ်က္ႏွာစာခန္းကို ဝါး၊ ဓနိတို႔ျဖင့္ ေဆာက္လုပ္၍ အကာအရံမရွိ ဟင္လင္းထားသည္။ ထိုအေဆာင္တြင္ ယုဒသန္ထိုင္၍ ခရီးသြားမ်ားကို တရားနာလာရန္ ဖိတ္ေခၚေလ့ရွိသည္။ ကေလးသူငယ္ မ်ားကိုလည္း သစ္သား သင္ပုန္းၾကီးမ်ားခင္း၍ စာသင္ေပးေလ့ရွိသည္။ ထိုစရပ္ၾကီးတြင္ ယုဒသန္တို႔သည္ တရားစေဟာသည္။ က်မ္းစာမ်ားကိုလည္း ဆက္လက္ေရးသား ျပန္ဆိုကာ ပံုႏွိပ္ထုတ္ေဝေလသည္။

သို႔ျဖင့္ ဘၾကီးေတာ္ဘုရား လက္ထက္သို႔ ေရာက္လာေသာအခါ ဘုရင္မင္းျမက္ထံမွ တရားေဟာေျပာခြင့္ အမိန္႔ေတာ္ကို ခံယူရန္လိုသျဖင့္ အျခား သာသနာျပဳတဦးျဖစ္သူ ဆရာကိုးလမင္းႏွင့္ အတူ ေနျပည္ေတာ္သို႔ ၁၈၁၉ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလတြင္ ဆန္တက္ သြားၾကေလသည္။ လမ္းခရီးတြင္ တလေက်ာ္ၾကာျပီးေနာက္ အမရပူရျမိဳ႔ေတာ္၌ ဘၾကီးေတာ္ မင္းတရားၾကီးထံ အခစားဝင္ေရာက္ခြင့္ရ၍ ယုဒသန္က သာသနာျပဳခြင့္ရရန္ ေလ်ာက္တင္ေလသည္။ သို႔ရာတြင္ မင္းတရားၾကီးက ႏွစ္သက္ေတာ ္မမူသျဖင့္ အခြင့္မရဘဲ ရန္ကုန္သို႔ စုန္ဆင္းခဲ့ရသည္။

ထုိအေတာ အတြင္း ယုဒသန္၏ ဇနီးမွာ က်န္းမာေရးခ်ိဳ႔ယြင္း လ်က္ရွိသျဖင့္ ၁၈၂၁ ခုနွစ္တြင္ အေမရိကန္ နိဳင္ငံသို ျပန္ေလသည္။ ထို႔ေနာက္ မ်က္စိ ေရာဂါႏွင္ နားေရာဂါ တို႔၌အထူး ကြ်မ္းက်င္ေသာ သာသနာျပဳ ဆရာဝန္ ပရိုက္စ္ ဆိုသူသည္ ၁၈၂၁ ခုုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလ ၂၈ ရက္ေန႔တြင္ ရန္ကုန္ျမိဳ႔သို႔ ေရာက္လာသည္။ ၁၈၂၂ ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လ၂၈ရက္ေန႔တြင္ ေဒါက္တာပရိုက္စ္သည္ အင္းဝျမိဳ႔ေတာ္ရွိ ဘၾကီးေတာ္မင္းတရားၾကီးထံ အခစားဝင္ေရာက္ရန္ ဆန္တက္ရာတြင္ ယုဒသန္လည္း စကားျပန္အျဖစ္ ဒုတိယအၾကိမ္ လိုက္ပါသြား ျပန္ေလသည္။ ထိုအခ်ိန္တြင္ ဘၾကီးေတာ္ မင္းတရားၾကီးသည္ အင္းဝျမိဳ႔ေတာ္သို႔ ေျပာင္းေရႊ႔ စံေနေတာ္မူျပီ ျဖစ္၏။ တခါေသာ္ ယုဒသန္သည္ ဘၾကီးေတာ္ မင္းတရားေရွ႔တြင္ တရားေဟာ ေျပာျပရေလသည္။ မင္းတရားၾကီးက ယုဒသန္အား ေနျပည္ေတာ္၌ ေနထိုင္ရန္ ေျမတကြက္ ေပးသနားေတာ္ မူသည္။ ေဒါက္တာပရိုက္စ္ ကိုမူ စစ္ကိုင္းဖက္၌ ေနအိမ္ေဆာက္ ခြင္ေပးေလသည္။

ထိုေနာက္ ယုဒသန္ သည္ ရန္ကုန္ျမိဳ႔ သိုစုန္ဆင္းခဲ့သည္။ ၁၈၂၃ ခုႏွစ္ဒီဇင္ဘာလ ၅ ရက္ေန႔တြင္ အန္း ေဟဇယ္တိုင္သည္ အေမရိကန္ႏိုင္ငံမွ ျပန္ေရာက္လာသည္။ ၁၈၂၄ ခုႏွစ္ ဇႏၡဝါရီလ ၂၃ ရက္ေန႔တြင္ ယုဒသန္ ဇနီးေမာင္ႏံွ ႏွစ္ဦးတုိ႔သည္ အင္းဝေနျပည္ေတာ္ သို႔ ေရာက္ရွိလာျပီးလ်င္ အိမ္တေဆာင္ ေဆာက္လုပ္ ေနထိုင္ၾကေလသည္။

ယုဒသန္သည္ ျမန္မာမွဴးမတ္ ေဆြေတာ္ မ်ိဳးေတာ္တို႔ႏွင့္ သင့္ျမက္ေအာင္ ေပါင္းသင္း၍ သူ၏ဇနီးက ေက်ာင္း တေက်ာင္းဖြင့္ကာ အပ္ခ်ဳပ္ အတတ္နွင့္ စာေရး စာဖတ္ တို႔ကိုသင္ၾကား ေပးသည္။ ယုဒသန္သည္ စၾတာ မင္းကေလးေခၚ ေညာင္ရမ္းမင္းသားထံ မျပတ္ခစားသည္။ ခဲေပါင္ျမိဳ႔စား ဝန္ၾကီး ဦးေရႊလူ၊ ျမဝတီမင္းၾကီးဦးစ ႏွင့္ မကၡရာ မင္းသားၾကီးတို႔ ထံတြင္လည္းဝင္ထြက္ ေလသည္။

ထိုအေတာအတြင္း ျမန္မာ အစိုးရႏွင့္ အဂၤလိပ္အစိုးရတို႔သည္ ရွင္မျဖဴကြ်န္း အေရးေၾကာင့္ စစ္ျဖစ္ၾကရာ ၁၈၂၄ ခုႏွစ္ေမလတြင္ အဂၤလိပ္တို႔က ရန္ကုန္ျမိဳ႔ကို သိမ္းယူေလသည္။ ထိုအခ်ိန္တြင္ ေနျပည္ေတာ္၌ နိဳင္ငံျခားသားတို႔အား ထိမ္းသိမ္း ေစာင့္ၾကပ္ထားရန္လိုအပ္သည့္အတိုင္း ယုဒသန္ႏွင့္ ေဒါက္တာပရိုက္စ္တို႔ကို ဖမ္းဆီး၍ လက္မရြံ ေထာင္သို႔ပို႔ထားေလသည္။ အျခားေသာအဂၤလိပ္လူမ်ိဳးမ်ားလည္း ထိုနည္းအတူ အဖမ္းခံရသည္။ ၁၈၂၅ ခုႏွစ္ ဇႏၡဝါရီလ ၂၆ ရက္ေန႔တြင္ ယုဒသန္ဇနီး၌ သမီးဖြားျမင္၍ မာရီယာဟု အမည္မည့္ေခၚသည္။

ယုဒသန္တို႔လူစုကို ေထာင္ထဲ၌ ၁ဝ လ အက်ဥ္းခ်ထားျပီးေနာက္ ေအာင္ပင္လယ္ေထာင္သို႔ တဖန္ ေျပာင္းေရြ႔ခ်ဳပ္ေႏွာင ္ ထားေလသည္။ ဇနီးလည္း မိမိ၏ ခင္ပြန္းသြားရာ အရပ္သို႔လိုက္ေလသည္။ ထိုႏွစ္နိုဝင္ဘာလတြင္ ယုဒသန္အား ေထာင္မွလႊတ္ရန္ အမိန္႔ေရာက္လာသည္။ မလြန္ျမိဳ႔အနီး ေညာင္ပင္ဆိပ္စခန္းတြင္ အဂၤလိပ္ႏွင့္ ျမန္မာတို႔ စစ္ေျပျငိမ္းေရးအတြက္ ႏွစ္ဦး ႏွစ္ဘက္ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးရာ၌ ယုဒသန္ကို စကားျပန္အျဖစ္ ေစလြတ္ရန္အတြက္ ျဖစ္သည္။ ဒီဇင္ဘာ ၁၇ ရက္ေန႔တြင္ အင္းဝသို႔ျပန္ေရာက္လာသည္။

ထုိ႔ေနာက္ ခဲေပါင္ျမိဳ႔စား ဝန္ၾကီးဦးေရႊလူ၏ ကူညီမွူျဖင့္ ယုဒသန္သည္ ၁၈၂၅ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာ ၃၁ ရက္ေန႔တြင္ ေထာင္မွလြတ္သည္။ ထိုအခ်ိန္တြင္ ယုဒသန္၏ ဇနီးသည္ အသည္းအသန္ဖ်ားနာလ်က္ရွိသည္။ ၁၈၂၆ ခုႏွစ္တြင္ ရႏၾၶြပိုစာခ်ဳပ္ ခ်ဳပ္ဆိုေသာအခါ၊ ယုဒသန္သည္ စကားျပန္အျဖစ္ ေဆာင္ရြက္ကာ အဂၤလိပ္မွ ျမန္မာသို႔၊ ျမန္မာမွ အဂၤလိပ္သို႔ ေျပာသမွ် စကား၊ ေၚသမွ် စာတို႔ကို ဘာသာျပန္ဆိုရေလသည္။ စစ္ေျပျငိမ္းသြားေသာအခါတြင္ကား ယုဒသန္သည္ ေအာက္ျပည္သို႔စုန္၍ အဂၤလိိပ္ပိုင္နက္ျဖစ္ေသာ က်ိုက္ၡမီျမိဳ႔တြင္ ေနထိုင္ၾကသည္။

ယုဒသန္၏ ဇနီး အန္း ေဟဇယ္တိုင္သည္ ၁၈၂၆ ခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာလ ၂၄ ရက္ေန႔တြင္ ကြယ္လြန္ေလသည္။ ထုိအခ်ိန္တြင္ ယုဒသန္သည္ ျဗိတိလွ် အစိုရကိုယ္စလွယ္ ဂ်ြန္ ကေရာဖက္ႏွင့္အတူ အင္းဝျမိဳ႔ေတာ္သို႔ အဂၤလိပ္အစိုးရ ကိစၥျဖင့္ ေရာက္ရွိေနခိုက္ျဖစ္သည္။ ၁၈၂၇ ခုႏွစ္ ဧျပီလ ၂၄ ရက္ေန႔တြင္ ယုဒသန္၏ သမီး မာရီယာသည္လည္း ကြယ္လြန္ေလသည္။

ယုဒသန္ျပန္ဆိုေသာ ဓမၼသစ္က်မ္းကို ၁၈၃၂ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာ ၁၅ ရက္ေန႔တြင္ ေမာ္လျမိဳင္ျမိဳ႔၊ သာသနာပိုင္ပံုႏုိပ္တုိက္၌ ပထမဦးဆံုးအၾကိမ္ ရိုက္ႏွိပ္ခဲ့သည္။ ဓမၼေဟာင္းက်မ္းကိုလည္း ဆက္လက္ျပန္ဆိုခဲ့ရာ ၁၈၃၅ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာ ၂၉ ရက္ေန႔တြင္ ပံုႏိုပ္ျပီးစီးေလသည္။ ဦးစြာ ယုဒသန္၏ အၾကံမွာ အဂၤလိပ္-ျမန္မာ အဘိဓာန္နွင့္ ျမန္မာ-အဂၤလိပ္ အဘိဓာန္ ႏွစ္ေစာင္ကို တအုပ္တည္း ပံုႏွိပ္ထုတ္လုပ္ရန္ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္လည္ ၁၈၂ဝ ခုႏွစ္ကျပဳစုခဲ့ေသာ အဘိဓာန္မွာ မျပည့္စံုသျဖင့္ ၁၈၄၂ ခုႏွစ္တြင္ အဘိဓာန္ကို ႏွစ္ေစာင္ခြဲ၍ စတင္ျပဳစုေလသည္။ အဂၤလိပ္အဘိဓာန္ကို ၁၈၄၉ ခုႏွစ္ ဇႏၡဝါရီလ ၂၄ ရက္ေန႔တြင္ အျပီးသတ္သည္။ ထို႔ေနာက္ အဘိဓာန္ကို ဆက္လက္ျပဳစုေနခိုက္ မက်န္းမမာျဖစ္လာသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ၁၈၅ဝ ခုႏွစ္ ဧျပီလ ဂ ရက္ေန႔တြင္ ယုဒသန္သည္ ေမာ္လျမိဳင္ျမိဳ႔မွ သေဘၤာျဖင့္ ပင္လယ္ခရီး ထြက္သြားရာ ဧျပီလ ၁၂ ရက္ေန႔တြင္ ကြယ္လြန္ေလသည္။ ယုဒသန္၏ အေလာင္းကို ပင္လယ္ျပင္တြင္ေရျမွတ္သျဂိဳလ္လိုက္ၾကသည္။

ယုဒသန္၏ လက္ငုတ္ျဖစ္ေသာ ျမန္မာ အဘိဓာန္ကို သာသနာျပဳဆရာ အီးေအ၊ စတီဖင္က ဆက္လက္လုပ္ကိုင္ခဲ့ရာ ၁၈၅၂ ခုႏွစ္တြင္ ေမာ္လျမိဳင္ျမိဳ႔ အေမရိကန္ သာသနာပံုႏိုပ္တိုက္၌ ပထမအၾကိမ္ စက္တင္ ပံုႏိုပ္နိဳင္ခဲ့သည္။ ယုဒသန္သည္ အဘိဓာန္နွင့္ ခရစ္ယန္က်မ္းမ်ားအျပင္ ေရႊခ်န္ခြင္ စာအုပ္ကို ၄င္း၊ ျမန္မာအမ်ိဳးသမီး ဝတ္ဆင္ပံု စာတမ္းကို ၄င္း၊ ပိ႗ကတ္အႏွစ္ခ်ဳပ္ က်မ္းကို၄င္း ျမန္မာဘာသာျဖင့္ ေရးခဲ့ေလသည္။

ယုဒသန္သည္ ပထမ ဇနီး အန္း ေဟဇယ္တိုင္ ကြယ္လြန္ျပီးေနာက္ ၁၈၃၄ ခုႏွစ္တြင္ မစၥစ္ ေဗာ့ဒမန္ဆိုသူ မုဆိုးမတဦးႏွင့္ ဒုတိယ အိမ္ေထာင္ျပဳသည္။ တဖန္ ဒုတိယ ဇနီးကြယ္လြန္ျပန္၍ ၁၈၄၆ ခုႏွစ္တြင္ မစၥအမၼလီခ်ဴးဗက္ ဆိုသူႏွင့္ တတိယ အိမ္ေထာင္ျပဳေလသည္။ က်န္ရစ္ခဲ့ေသာသားသမီးမ်ားအနက္ သားျဖစ္သူ အက္ဒြပ္ ဂ်ပ္ဆင္သည္ ယုဒသန္၏ အထုပၸတိကို ေရးခဲ့ေလသည္။ ယခင္က ရန္ကုန္တကၠသိုလ္တြင္ အပါအဝင္ျဖစ္ေသာ ဂ်ပ္ဆင္ေကာလိပ္မွာ ယုဒသန္အထိမ္းအမွတ္ေက်ာင္းပင္ျဖစ္သည္။

ျမန္မာစြယ္စံုက်မ္း အတြဲ ၁ဝ၊ (၁၉၆၆) စာမ်က္နွာ
Burmese Encyclopedia Vol 10, P-433 (Publsihed in 1966)

ဆရာယုဒသန္ ၃၅နွစ္ၾကာ ျမန္မာျပည္ခရီးစဥ္တြင္ ျမန္မာ၊ကရင္ ၇၀၀၀ ေက်ာ္ ႏွစ္ျခင္းခံျပီး ခရစ္ေတာ္ယံုၾကည္ျခင္းႏွင့္ ထာ၀ရအသက္ကို ရရွိခဲ့ၾကသည္။ သိကၡာတင္ပြဲေတာ္ ၆၃ၾကိမ္ကို မစ္ရွင္အဖြဲ႔ေပါင္း ၁၆၃ခုျဖင့္ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ခဲ့သည္ျခင္းျဖင့္ ေဒသခံ ဓမၼဆရာ၊လက္ေထာက္ဓမၼဆရာ မ်ားစြာ ေမြးထုတ္ႏိုင္ခဲ့သည္။ အျခားအသင္းေတာ္မ်ားျဖစ္ေသာ မက္သဒစ္၊ ပရက္ဘာတာရီယန္၊ စသည့္ အသင္းေတာ္မ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္းရြက္ျခင္းမ်ား .. စသည့္ ဆရာၾကီးယုဒသန္၏ ဘ၀ခရီးစဥ္၊ သူ၏ ဘ၀ဒဏ္ခံႏိုင္ျခင္း၊ အတူးသျဖင့္ အင္း၀ေနျပည္ေတာ္တြင္ အက်ဥ္းခံရျခင္း ႏွင့္ ဧ၀ံေဂလိခရီးစဥ္ အားလံုးတို႔သည္ ခရစ္ေတာ္အားျဖင့္သာ ျဖစ္ပါသည္။

ႏွစ္အလိုက္ ဆရာယုဒသန္၏ ဘ၀ျဖစ္စဥ္ ၁၇၈၈ ၾသဂုတ္ ၉ ရက္ေန႔၊ အေမရိကန္ မက္ဆာခ်ဴးဆက္ျပည္နယ္၊ ေမာဒန္ ျမိဳ႔တြင္ ေမြးဖြားခဲ့သည္။ ဖခင္သည္ ျမိဳ႔ငယ္ေလးမွ ခရစ္ယန္သင္းအုပ္ဆရာတဦးျဖစ္သည္။

  • ၁၈၀၄ ၁၆ႏွစ္ ဘေရာင္း တကၠသိုလ္မွ ပညာသင္ၾကားခဲ့သည္။
  • ၁၈၀၇ ၁၉ႏွစ္ ဘီေအဘြဲ႔ စက္တင္ဘာ ၂ရက္ေန႔တြင္ ရရွိခဲ့သည္။
  • ၁၈၀၇ ၁၉ႏွစ္ အဂၤလိပ္ သဒၵါစာအုပ္တအုပ္ ႏွင့္ သခ်ၤာစာအုပ္တအုပ္ ျပဳစုျပီးစီးခဲ့သည္။ တကၠသိုလ္ ေလာကီပညာ သင္ၾကားေအာင္ျမင္ခဲ့ျပီး ဘုရားသခင္ကို သံသယျဖစ္ခဲ့သည္။ မိသားစုႏွင့္ ဆန္႔က်င္ျပီး နယူးေယာက္ ျမိဳ႔ၾကီးသို႔ ဘ၀ေအာင္ျမင္ေရးခရီးထြက္ခဲ့သည္။
  • ၁၈၀၈ ၂၀ႏွစ္ ခရီးသြားရင္း ျမိဳ႔ငယ္ေလးတည္းခိုခန္းတခန္းမွ ညည္းညူေသဆံုးသြားသူ လူငယ္တဦးသည္ တကၠသိုလ္တက္စဥ္က ပညာေတာ္သူ မိမိသူငယ္ခ်င္း ဘာသာမဲ့တဦးျဖစ္သည္ကို အံ့ၾသဘြယ္ ၾကံဳခဲ့ရျပီး မိမိ မိသားစုထံ ျပန္လာခဲ့သည္။ က်မ္းစာသင္တန္း Andover Seminary တြင္ဆက္လက္တက္ခဲ့သည္။
  • ၁၈၀၉ ၂၁ႏွစ္ Plymouth အသင္းေတာ္တြင္ ပါ၀င္ျပီး ဧ၀ံေဂလိခရီးစဥ္အတြက္ အသင္းေတာ္မ်ားႏွင့္ ညွိႏွိဳင္း လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ခဲ့သည္။ အသင္းေတာ္မ်ားမွာ လူငယ္မ်ားမစ္ရွင္လုပ္ငန္းအတြက္ ႏွစ္ႏွင္ခ်ီျပီးေဆြးေႏြး တိုင္ပင္၊ ျပင္ဆင္မႈမ်ား လုပ္ေဆာင္ခဲ့သည္။
  • ၁၈၁၁ ၂၃ႏွစ္ လန္ဒန္ျမိဳ႔သို႔ သေဘၤာစီးျပီး လန္ဒန္မစ္ရွင္အဖြဲ႔ႏွင့္ ေထာက္ပံမႈရေရးအတြက္ ညွိႏွိဳင္းသည္။
  • ၁၈၁၂ ၂၄ႏွစ္ အန္းႏွင့္ လက္ထပ္သည္။ သိကၡာရဘုန္းေတာ္ၾကီးအျဖစ္ ဘိသိတ္ေပးခံရသည္။ ေဘာ့စတြန္ျမိဳမွာ သေဘၤာျဖင့္ အိႏၷိယျပည္၊ ကာလကတၱားျမိဳ႔ အေမရိကန္ႏွစ္ျခင္းအသင္းေတာ္သို႔ ေရာက္ရွိသည္။
  • ၁၉၁၃ ၂၅ႏွစ္ ရန္ကုန္ျမိဳသို႔ ဇူလိုင္ ၁၃ရက္ေန႔တြင္ ေရာက္ရွိသည္။
  • ၁၈၁၆ ၂၈ႏွစ္ ျမန္မာစကား၊စာေပ ကို ၆လခန္႔အျပင္းအထန္ ဟိႏၷဴလူမ်ိဳးတဦးထံမွသင္ယူသည္။ ၃ႏွစ္ခန္႔အၾကာ ျမန္မာစကား၊ စာေပ ကို ျမန္မာပညာရွင္ တဦးကဲ့သို႔ တတ္ေျမာက္ခဲ့သည္။ ျမန္မာ - အဂၤလိပ္ အဘိဓာန္၊ ပါဠိ - ျမန္မာ အဘိဓာန္ကို စတင္ျပဳစုရင္း ျမန္မာက်မ္းစာအုပ္ ရွင္မႆဲခရစ္၀င္ ကို ေဟလသ (ဂရိ) ဘာသာမွ ဘာသာျပန္ဆို ျပီးစီးခဲ့သည္။
  • ၁၈၁၉ ၃၁ႏွစ္ လူထုတရားပြဲမ်ား ေရြဓိဂံုဘုရားအနီး ဇရပ္တြင္ စတင္လုပ္ေဆာင္ခဲ့သည္။ ေမာင္ေနာသည္ ပထမဆံုးေသာ ႏွစ္ျခင္း ခံယူသည့္ ျမန္မာလူမ်ိဳးျဖစ္သည္။ (၁၉၁၉ ဇြန္ ၂၇)။ ထို႔ေနာက္ ေမာင္သာလွ၊ ေမာင္ေျဗ တို႔ႏွစ္ျခင္းခံခဲ့သည္။ ျမန္မာဘုရင္ ဘၾကီးေတာ္ မင္းတရားထံသြားေရာက္ျပီး ေရႊျမန္မာက်မ္းစာအုပ္လက္ေဆာင္ေပးအပ္ရင္း သာသနာျပဳခြင္ေတာင္းဆိုခဲ့ရာ ညင္းပယ္ခံရသည္။
  • ၁၈၂၀ ၃၂ႏွစ္ ထို႔ေနာက္ သာသနာျပဳျခင္းမ်ာ ေႏွးေကြးသြားခဲ့သည္။ ႏွစ္ျခင္းခံသူ ၁၀ဦးခန္႔ျဖင့္ အသင္းေတာ္ငယ္ စတင္ခဲ့သည္။ ကာလကတၱားျမိဳ႔သို႔ ဇနီးသည္ ေဆးကုရင္း ျမန္မာျပည္မွထြက္ခြာခဲ့သည္။ ႏွစ္လအၾကာ ျပန္လာခဲသည္။ ျမန္မာပညာတတ္ ေမာင္ေရႊဂံုး ႏွင့္ ၾကြယ္၀ခ်မ္းသာေသာ မိတ္ေဆြ၂ဦးတို႔ ႏွစ္ျခင္းခံခဲ့သည္။ ေမာင္ေရႊဂံုးသည္ ျမန္မာက်မ္းစာဘာသာျပန္လုပ္ငန္းကို အထူးကူညီသူျဖစ္သည္။
  • ၁၈၂၃ ၃၅ႏွစ္ ဓမၼသစ္ ျမန္မာက်မ္းစာအုပ္ဘာသာျပန္ျခင္း ျပီးစီးခဲ့သည္။
  • ၁၈၂၄ ၃၆ႏွစ္ အဂၤလိပ္ျမန္မာ ပထမစစ္ပြဲျဖစ္ခဲ့ျပီး အဂၤလိပ္မ်ား အေအာက္ျမန္မာျပည္ကို သိမ္းယူခဲ့သည္။ ဆရာယုဒသန္ေမာင္ႏွံကို ျမန္မာဘုရင္ ဘၾကီးေတာ္မင္းတရားက အင္း၀ေနျပည္ေတာ္သို႔ သူလွ်ိဳအျဖစ္ စြတ္စြဲကာ ဖမ္းဆီးေခၚေဆာင္သြားသည္။
  • ၁၈၂၆ ၃၈နွစ္ သမီး ေမရီအဲလစ္စဘက္ ေမြးဖြားျပီး၊ ရန္ကုန္သို႔ျပန္လည္ေရာက္ရွိသည္။ ရန္ကုန္အသင္းေတာ္မွာ ပ်က္စီးသြားခဲ့ျပီး၊ ေမာ္လျမိဳင္ျမိဳ႔သို႔ ေျပာင္းေရႊ႔ေနထိုင္ရင္း အသင္းေတာ္ထူေထာင္သည္။ က်မ္းစာဘာသာျပန္ဆက္လုပ္သည္။ ပထမဇနီးသည္ ကြယ္လြန္သည္ (၁၈၂၆) ။ ဖခင္ျဖစ္သူ ကြယ္လြန္သည္ (၁၈၂၇)။
  • ၁၈၃၄ ၄၆ႏွစ္ ဒုတိယဇနီးသည္ မစၥစ္ ေဗာ့ဒမန္ ႏွင့္ အိမ္ေထာင္ျပဳသည္။
  • ၁၈၃၅ ၄၇ႏွစ္ ဓမၼေဟာင္းက်မ္းစာ ျမန္မာဘာသာျပန္မႈ ျပီးဆံုးသည္။ (ဒီဇင္ဘာ ၂၉)။
  • ၁၈၃၅ ၄၇ႏွစ္ အေမရိကားသို႔ သေဘၤာျဖင့္ျပန္ရာလမ္းတြင္ ဇနီးသည္ ကြယ္လြန္သည္။ 
  • (၁၈၃၅) ေဘာ့စတြန္ျမိဳ႔သို႔ ေအာက္တိုဘာ ၁၅ - ၁၈၃၅ တြင္ ေရာက္ရွိသည္။ အေမရိကန္အသင္းေတာ္မ်ားတြင္ အေမရိကန္စကားျဖင့္ ျမန္မာသာသနာျပဳ ခရီးစဥ္ကို တင္ျပ၊ ေျပာၾကားခဲ့သည္။
  • ၁၉၄၅ ၅၇ႏွစ္ မစၥအမၼလီခ်ဴးဗက္ ႏွင့္ အိမ္ေထာင္ျပဳသည္။ ၁၉၄၆ ဇူလိုင္၁၁တြင္ ျမန္မာျပည္သို႔ ျပန္လာၾကသည္။
  • ၁၈၄၆ ၅၈ႏွစ္ အဂၤလိပ္-ျမန္မာ အဘိဓါန္ ျပီးစီးခဲ့သည္။
  • ၁၈၅၀ ၆၂ႏွစ္ ေဆးကုသရန္ အေမရိကားသို႔ ျပန္ရာ သေဘၤာေပၚတြင္ ကြယ္လြန္သည္။ (၁၂ ဧျပီ ၁၈၅၀)



Zomi e-Library pan ngetna

Sum leh paai tawh nasepkhopna ding olno tak in HIH-LAI-MUN-PA'N kipiathei hi.

Hih atung a article hoihnasak na, hoihnasaklohna a hizong in na muhna te anuai a comment ah hehpihna tawh honggelhsak ve lawm. I LAIBUSAAL in article tuamtuam leh panpihna a tuamtuam te nangtungpan' hong lamenden hi.I nasepkhopna te HIH-LAI-MUN-PA'N ki-enthei hi.

  • Blogger Comments
  • Facebook Comments

0 comments:

Post a Comment

Item Reviewed: Judson’ Sangmang Nasepzia Etkikna (Revisiting Judson’s Mission Approach) . ဆရာၾကီး ယုဒသန္ အေၾကာင္း အၿပည္ ့အစံု ယုဒသန္ (ခရစ္ ၁၇၈၈ -၁၈၅ဝ)။ Description: Rating: 5 Reviewed By: Cinpu Zomi
Scroll to Top