728x90 AdSpace

Hot
Menu
Zon-ol na Donate

Latest News

TEDIM KAM KI ZA NA LAI. (The Chin Hills News). AUTOBA KHA 1920

TEDIM KAM KI ZA NA LAI
AUTOBA KHA 1920
The Chin Hills News
Bu 2                                                                                                                  Shil Shim Na 1

Photo Credit : Ever Zomi @ Gin Kim Mang
A mun : Saizang khua

TEDIM KAM KI ZA NA LAI
A ki piang na Kum 1919
Khalkha Khua ah kha shim in a bawl hi.
Lai Bawl Pa     --------   Sang Mang Pa
Hu Te              --------   Tun En; Dam Shuan
Kum Khat a man Hamu a hi hi
Khalkha Khua Autoba Kha 1, 1920


KAM KI ZA NA THU
Septemba Kha ni 8 ni a Tedim Topa in Angalik gam a ji taw a ki teng hi. Novemba kha ni 15 ni in ama le a ji in Tedim khua a tung ding hi.

Awgu kha a Shi Zang shia te taw Tedim shia te taw Sang Mang pa kiang a Lai Shiang Tho a shin u hi. Jing a Lai Shiang Tho Lui zong a shin u hi. Lai shin na a be ma ina Tezang shia le Hawng Nai shia ci na na thu a awm a hi ciang in a cia u hi. Hai Cin shia pa a ci a na a hi ciang in a pu shuak jo ke hi.

Awgu kha lak pan Buan Man khua a Pau Cin Hau phui sam pa in Tapidaw a shuak hi. Ni dang lai Buan Man khua in khat Tapidaw a shuak khit ciang in a tawp ki hi. Tu in a shuak pui sam pa in a tawp kik in ki um ke hi. Awgu kha a be dek tak ciang in Dal Luan khua a in sagi Tapidaw shuak hi. Shi Zang gam shung a Tapidaw shuak na-ding in mi tampi a lung ngai u hi. Tapidaw a awm ke khua in Shizang mihing te shung pan khua thum bek a awm lai hi.

Pulan te in Lushia gam a shim u ciang in a cil in a jo u hi. Khua tampi a shim hi. A hi hang in Lushia gal kap te’n a kuan ciang in a ki shim na khua a nga kik hi. Pulan te in a lel ciang in tha khat in a ki lem nuam hi. Kum ni shung pan thum ve mi dangte in Lushia gam a shim nuam hang in a jo jo ke hi. Bang ding hiam i ci le Lushia gam shung a zai ma ma a gal kap te in a lel le mun dang a tai the hi. Tua mun khempeu a shim na ding in a haksa ma ma hi.

Tulki mi kim khat in ki lem na thu a de ke a hi ciang in amau kum pi pa a shuam hi. Klum pi pa in a jo jo lo ciang in Galik khua gal kap te a hun u hi. A ki pat na in Galik te in a jo zaw hi. Tu lai tak Tulki gam shung a haksa hi. Gam tampi in Mang Kang te a la hi. Mi kim khat in kum pi pa a shuam hi, an tampi a awm ke hi. Gim na tampi a piang hi.

Soza te in Tedim khua a Kham Tung te a-ding za to in thak khat a lam ding hi. Tua za to in lai shim sang in nuai a awm ding hi.

Awgu kha lai tak Soza a shuam Khalkha hau sa te le u pa te kim khat in a cia u hi. Bang ding hiam i ci le Soza a kha kik hi. Amau in Kawl gam khua tuam a ki khum hi. Hau sa a lian te in thawng in shung a awm lai hi.


THAN THANG KHUA AWGU KHA 1920
Hawng Nai khua pi ki kawp pi pan a cia ka tung u ciang in kema le Shia Aung Due Than Thang uk shung a Pashian thu hil in ka pai u hi. Ka pai na u a Thang Zang khua le Tang Pi khua mi te in Pashian thu pha tak in a ngai u hi. Tang Pi Khua a hau sa pa le a ji te ni in: Pashian thu ka um hi, a ci hi. A khua pi te in zong: Ka hau sa pa un Pashian thu a up le ko zong ka um ding u hi, a ci u hi. Tua ciang in Thang Zang khua hau sa pa le a khua pi te in zong: Pashian thu um ung. Khat le khat na ki kum nung in ka lung shim u a ki tuak le ka vek pi in Tapidaw ka shuak pa ding u hi, a ci u hi. Shia Aung Due taw thu hil a ka pai khawm in ka lung nuam ma ma hi. Tua te a-ding thu na nget sak un.

Tua nung ciang in ke guak ka pai kik hi. Tua khua ni ka tung ciang in gup na he pi na thu a the jo nang un pha tak in thu ka hil hi. Than Thang khua a zong tu in nu me ni in: Topa Jeshu thu ka um u hi, ci in ni pi ni shim in hong ki khawm u hi. A lung khel lo nang un thu na nget sak un.   Shia Cia


TEDIM KAM KI ZA NA LAI THU
Tedim Kam Ki Za Na Lai in kum khat a bawl jo hi. Ka bawl sak ciang in mihing a de ding hiam a de ke ding hiam ka thei ke hi. Kum khat khit ciang in Kham Tung mihing te in Kam Ki Za Na Lai a de ke le tua lai ka tawp sak ding hi, ci in ka lung ngai hi. Mihing te in Kam Ki Za Na Lai a de in ka um hi. Tua ciang in ka bawl lai ding hi. Kum khat shung pan kha shim in 200 val a de ciang in 300 bang ka bawl sak ding hi.

Meng meng in da ke un. Khat ve ve at khial a awm in ka the hi. Tedim kam ka shiam ke hi ka the hi. Ka khual jin lai tak in hu te ka mu tawn tung jo kei hi. Tua a hi ciang in ka the bang ma in ka bawl hi. Tu nung ciang in lai a man zaw ding hi. Kham Tung mihing te a za nuam thu te ka kawi nuam hi. A hi hang in a za nuam thu hong gen ke le ka bawl the ke hi. Tua a hi ciang in lai shung a hawi lo thu a awm le hong gen in. Shim nawp na a awm te ong gen in. Nangma khua shung a nangma gam shung thu lam dang a awm le kema kung a lai at in. Na at sa  Kam Ki Za Na Lai shung a ka kawi ding hi. Na khua pan lung dam na thu na za le hong gen in. Mi dang te in hi thu a za nuam ding hi.

Ning kum a man ka ngen ke hi. Lai bawl na man ke’n ka pia hi. A hi hang in tu kum a aman ka ngen ding hi. A hi hang in man a pia jo lo te kiang a man ka ngen ke ding hi. Amau te in Kam Ki Za Na Lai a shim nawp le kong pia ding hi. A hi hang in shum a pia the te kiang a hamu ka de hi. Tua hamu in bawl na man bek a hi ding hi. Kema in met ka nga ke ding hi. Hi hamu in na shia te kiang a pia un.

Kham Tung mihing te in thu pha a nga na ding in Kam Ki Za Na Lai a ki piang hi. Tu kum in hi lai a shim te in thu pha a nga the na ding in thu ka ngen hi.


MI SHI AWM NA THU
Pashian ta pa Jeshu in a pian ma ina mihing te in mi shi awm na a ki huai sa u hi. Mi a shi khit ciang in nuam na tak pi a nga ke in a awm thei ke, ci in a awm hi. Tua bang in a bang ding in a up hiam i ci le mi shi awm na thu Pashian in a lak sak nai ke hi. A hi hang in Lai Shiang Tho Thak shung pan in Pashian in  a hil na thu in a ki  at sak hi. Tua a hi ciang in mi shi awm na thu in a nuai a ka at hi.

Luka Lai Shiang Tho a lian 23 a neu 43 pan in Jeshu in a shi dek tak gu ta te kiang a thu pia na a ki at hi. Jeshu in: Tu ni in nangma ke taw Paladis khua shung na awm khawm ding hi, a ci hi. Tua thu shung pan in mi shi awm na thu tampi a hong lang hi.
1.         Mi a shi khit ciang in a lung shim a nung ta lai ding hi. Jeshu in: Nang in na awm ding hi, a ci hi. Mihing te’n a shi ciang in a lung shim a mang ke hi. Le tung a awm lai tak in mihing a lung shim a ne in a kip tawn tung ding hi.

2.         Mi shi te in a ki pawl a a ki the ding hi. Ke taw na awm khawm ding hi, Jeshu a ci hi. Tua a hi ciang in gu ta pa le Jeshu a ki pawl in a ki the hi.

3.         Gup na a ngah shum gu ta pa in a shi khit ciang in  nuam na a ngah hi. Paladis a ci nawp na  khua a hi hi.

4.         Tua nawp na in tha khat in a nga hi. Tu ni in na awm ding hi, Jeshu a ci hi.

Pawlu in zong mi shi awm na thu tam zaw a hi hi. Kawluntu Lai Shiang Tho masa shung a at sa in en un: Le tung a i buk a shia ciang in van tung a mihing khut taw bawl lo Pashian bawl sa a awm tawn tung in a awm ina ka the u hi. Kote in le in shung a ka awm lai tak in van tung in shil nuam a hi ciang ina ka taw u hi. Tua bang i shil le puan lo in i ki mu lo ding hi.  Hi buk shung a awm ko te in van gik pua a ka tau u hi. Shi the na in shi the lo na shung a mang thang ding ina puan ka shil nuam u hi. Tua bang nga na ding hong pia pa in Pashian ahi a Kha Shiang Tho zong hong pia khawl hi. Pum tak a a shung i awm lai tak Topa taw ki gam la ciang in lau lo in ka awm u hi. Mit mu lo a thu up na taw ka gam ta u hi. Pum taw ki gam la a Topa taw awm ding in ka de u a lau lo na taw ka ki cing u hi. Tua a hi ciang in Topa taw ka awm khawm a hi hang gam la ka awm a hi hang in Topa de mi ka hi ding ina ha kat a na ka sem u hi. Bang ding hiam i ci le komau khempeu in pum tak shang a ai awm lai a  a pha le a pha lo i gam ta na  awm bang in Khaji thu khen to khawm mai i ding ding hi. Hi thu shung pan in thu hil na in a nuai a ka at hi.

1.         A tawn tung nung ta the ka kha in ka pum ka tak shung a awm jo ke hi. Bang ding hiam i ci le hi pum shung a awm komau un ka tau u hi. Le tung in komau nung ta na ding a lian le a hi ciang in ka tau a hi ke hi. Le tung in a neu le a hi ciang in ka tau u hi. Ete in hi le tung a i kim kawt a awm na te ka jo jo ke a hi ciang in ka tau a hi ke hi. Ete kha a awm na ding in a le tung a neu le a hi ciang in ka tau u hi. Ete in van tung a tawn tung awm na ka de a hi ciang in ka tau u hi.

2.         Ete in le tung pum ka naw shia ciang in pum a hawi zaw ka nga ding u hi. Van tung in shil nuam ahi ciang in a ka tau hi, a ci hi. Tua awm na in bang awm na a hi hiam a ki the le hi. Mi kim khat in: Tho kik na pum a hi, ci nawp na a hi, a ci u hi. A hi hang in eteiI kha in pumpi i nga ding hi, ci in a ki the hi.

3.         Kamau in van tung a Jeshu ka ki mu a ka ki pawl ding hi. Pawlu in: Ka pum shung a ka awm lai tak in Khaji taw ka gam la hi. Ka pum pi ka naw shia ciang in Khaji kiang a ka pai ding hi. Ka awm na tak in Jeshu Kiang a awm hi. Jeshu kiang ka awm nuam hang in Jeshu de mi ka hi ding ina ka ha kat a na ka sem hi, a ci hi.

Tua a hi ciang in Tapidaw te in a shi khit ciang in nawp na a nga a Jeshu taw a ki pawl ding uh hi. Van tung a nga ding vang lian na le ki cing na in le tung a awm Tapidaw te han shua na hi. Pashian thu in awm na khial na shung a mihing a tan a tawn tung a nung ta the na ding in kha a shua ta sak hi. Le tung mihing te in hun na le lung ngai na a sal a hi u hi. Jeshu in tua te a kha kik hi.

Mi shi te in tu lai tak in a pai kik the mihing ho pi the na thu Lai Shiang Tho shung a awm ke hi. Jeshu in le tung a awm lai tak ina mi shi tampi a hing sak hang ina hing kik te in shi na gam shung a mu na a za na thu hong hil nge ke hi. Pawlu in: Ke in van tung thum na dong in hong ka to sak a mi dang kiang a hil tuak lo na thu ka za hi, a ci hi. Pawlu in Damando a hi hang in a mu na a za na a gen kik na ding a ki kham hi.

A hi hang in a dang Lai Shiang Tho shung a van tung khua awm na thu a ki at jo hi. Khat ve Kha Shiang Tho in Zawhang van tung khua a en sak hi. Ama a mu na thu in Lai Shiang Tho shung a a at hi. Hi thu in lam dang na thu a hi hi. Van tung a awm mi shi te in lam dang sa na taw, nawp na taw, min thang na taw a ki dim hi. Amau in Pashian to khawm kiang a ding u a Pashian gam shung thu ngai shun u hi. A hi hang in amau na sep na a hi hi. Le tung na sep na a hi kei hi.

Biade Lai Shiang Tho a lien 4 shung pan in u pa sawm ni le li te in Pashian mai a awm lai ta ina Pashian pai a min thang sak u hi. Amau in Pashian a bawl lam a: Topa Pashian aw, na khempeu nangma na bawl jo hi. Tua teng in na de bang ma in na bawl hi. Tua ciang in nangma min thang na le vang liat na nang nga na ding a thu awm hi, ci a la a sa u hi. Biade Lai Shiang Tho a lian sawm shunga gal jo mi te a ki lang hi. Tua te in Mawshi le tu no a la a sa u a: Na khempeu a the Topa Pashian aw, na hi na khempeu a lian a lung mang na a awm hi. Mi pawl khempeu kum pi pa na gam ta na teng a man a thu dik a hi hi. Topa aw kua in pai lo a na minphat lo a awm hiam Topa guak na shiang tho hi. Thu man taw thu na khen na in a ki lang a hi ciang in mi pawl khempeu in na mai a nang hong bia ding hi, ci a la a sa ding hi. Biade Lai Shiang Tho a lian sawm le kua shung a kua ma a shil shim jo lo mi tampi te Zawhang a mu hi. Tua te in la sa na shung pan in. Na khempeu a shiam Topa Pashian in gam a uk hi. Ko teng in lung dam un, a min phat un. Bang ding hiam na ci le no in ji pi ding a hong pai hi. A ji in a ki jem jo hi, ci a la a sa u hi. A ki cing lo hing na in a ki cing ding hi. A jo ke na sep na in a jo ding hi.

Thu khat a awm lai hi. Van tung khua i tung ciang in ka ki te ding hiam, ci in mi a dawng the hi. Mihing a lung shim a mang thang ke le a ki the ding hi. Mihing a lung ngai na  a be ke le le tung a the te van tung a the ding hi. Pashian in lung shim le kha hong pia ciang in a na sep na hawi a ki pan le van tung khua a ka ki the na ding in a hi na sep na a jo ding hi.

Tapidaw te in van tung khua a ki the ding in a ka um hi. Ka it te a shi khit ciang in van tung a ka to ding a tua khua a ka ki mu ding hi.

Amelikan khua Malin sang mang pa


CI DAM NA LAMPI
Ki Shil Na Thu
A shung a awm nin na khempeu mihing a pum in a man lang in pai khia nuam hi. Pai khia na lam khat in nak shuk nak to in a ki pai hia hi. Lam khat in i ci tung ki hawng na taw ki pai khia hi

Khua pi khempeu shung a hawk lam a ki bawl hi. Tua hawl lam a shiang tho bel in a hawk lam a tung pan a taw dawng in tui luang khia the na bel a hi hi. Mihing ci tung zong hawk lam no taw a dim in a awm hi. Tua hawk lam no teng a neu ma ma a hi ciang in mittang taw ki mu jo lo hi. Dangka pek khat ci a mun in hawk lam no tul ni bang bang a awm hi. Ci tak a nin khempeu in tua hawk lam no shung a ki pai khia ni lo hi. Mihing te a gim in a awm nung sang in ci lak a awm tui teng hong shuak a khua ul a ki ci tui in hong shuak hi. Tua bang in ni khat a mihing ci lak a tui khi ma tawl pi khat a dim the hi. Khat ve ve tua sang in a tam zaw a shuak lai hi. Tua bang a shuak tui teng in tui shiang tho a hi kei hi. Ni shim in ci lak a awm nin te hamu khai bang in a pai khia hi.

Ci tung ki shil man in a tua hawk lam no teng a vang ni lo hi. Tua bang teng ci nin taw ki hu cip ci lak a tum a ci na  na a piang the hi. Ci teng a shiang na ding in sat-pia taw ki shil hi.

Nin te buan te, lei vui teng in puan tung a zong a bang the hi. Ci tung a nawt ciang in tua nin teng i ci lak a tum a ci na na a piang the hi. Ci lung ki shiang tho sak bang ma in i puan le i lup na zong siang tho sak ding thu awm hi.

Bang ci ki shil ding thu: A ci dam pa sal, nu me, nau pang khempeu in ni shim in ki shil leng a pha hi. Jing sang in ki shil ding a pha bel ahi hang in i ki vak na ding na sep na in ci tung a nin mihing te in ni tak ciang ki shil thu a awm hi. An ne khit ciang ki shil le hawi lo hi. Bang ding hiam na ci le an a zang the lo hi.

Tui shiang tho taw ki shil ding a hi. Tui min taw ki shil le tui lak a lung note in i ci lak a lut the hi. A ki shil khit ciang in puan taw pha tak pi i ci tung i nawt shiang ding hi.

A tha ne mihng te in tui vawt taw a ki shil na in a hawi bel ahi hi. A ci dam lo mi le ci dam kang mi te in tui vawt taw a ki shil le a ci na kik the hi. Tua bang a hi ciang in a tha dim mateng tui lum taw a ki shil ding hi. A ki shil na i ci dam lo mite a tha hong piang sak the hi.

Ci na te a pum tum khat shil sak khit ciang in puan taw pha tak pi nul a puan taw shil sak a a dang tum khat shil kik ding hi. Tua bang ma in a ci tung khempeu shiang tho sak ding hi.


LA SA NA KHAT
HE PI NA
1.         He pi hong han shua na
Ka za ciang in ngai hi
Van tung sang in pi lam hil na
Mi khempeu ngai ding hi

Sakik:  Hong he pi hang a
            Gu na hong tung hi
            Mi khempeu tang Jeshu shi ta
            Kema tang ding zong hi

2.         Maw na te shuak ta na
A cil a be dawng in
He pi a hong lung ngai na pha
Lung mang huai ma ma hi.
3.         Ka khial hang in lam pi

He pi in hong mu sak
Kong he pi na maung le-cin pha
Kham khua na tung ding ci.

4.         Nawp sak na i tung ciang
A mai i mu ciang in
Hong he pi na a pha lam dang
Phat ning phat ding pha hi

Tun En

*****************************************************************

(Zomi eLibrary / Laibusaal in Zomi khempeuh in Zolai hanciamna te thei in, Lai i Thupitna, i tel semsem na-ding deihna tawh, hanciam in aki tei/type kik ahi hi.)

Zomi e-Library pan ngetna

Sum leh paai tawh nasepkhopna ding olno tak in HIH-LAI-MUN-PA'N kipiathei hi.

Hih atung a article hoihnasak na, hoihnasaklohna a hizong in na muhna te anuai a comment ah hehpihna tawh honggelhsak ve lawm. I LAIBUSAAL in article tuamtuam leh panpihna a tuamtuam te nangtungpan' hong lamenden hi.I nasepkhopna te HIH-LAI-MUN-PA'N ki-enthei hi.

  • Blogger Comments
  • Facebook Comments

1 comments:

Item Reviewed: TEDIM KAM KI ZA NA LAI. (The Chin Hills News). AUTOBA KHA 1920 Description: Rating: 5 Reviewed By: Cinpu Zomi
Scroll to Top